Zapewnie już od 50 tys. Lat ludzie zamieszkiwali Wawel, początkowo w licznych jaskiniach tego wapiennego wzgórza, wznoszącego się wśród wód i mokradeł. Do początków X wieku był tu gród stołeczny plemienia Wiślan, które zawojował Mieszko I. Z inicjatywy Mieszka lub Bolesława Chrobrego u schyłku X stulecia powstały pierwsze murowane budowle: palatium i kaplica grobowa – rotunda z czterema apsydami . Teren wzgórza otoczyły ogromne wały drewniano ziemne, które wzmacniano jeszcze w połowie XIII stulecia. W 1000 roku, po ustanowieniu w Krakowie biskupstwa, wzniesiono pierwszą katedrę przedromańską . W 1038 roku Kazimierz Odnowiciel ustanowił Wawel stałą siedzibą władcy. Teren w północno-wschodniej części wzgórza otoczono murem; zamek w ten sposób dzielony od podgrodzia, nad którego zabudową górowały dwie wierze nowej, romańskiej katedry. W latach 1320-64 Władysław Łokietek i Kazimierz Wielki. Przebudowali ją gruntownie w stylu gotyckim, pozostawiając tylko zachodnia kryptę św. Leonarda i dolne kamienie partie dwu wież od zachodu. Stała się ona miejscem królewskich koronacji aż do 1734 roku, a także nekropolą polskich królów i wielkich polaków. W XIX i XV wieku władcy rozbudowywali i wzmacniali również zamek. Wielki pożar w 1498 roku dał pretekst do zupełnie wyjątkowej zamku na nowy w formie- renesansowy pałac. Zygmunt Stary sprowadził florenckich architektów, Franciszka Włocha, a później Bartolomea Berrecciego, którzy w latach 1504-48 z rzeszą współpracowników wznieśli wokół czworobocznego dziedzińca. (45 m x 65 m) wysokie, dwupiętrowe skrzydła pałacu i odwiedli je lekkimi arkadowymi krużgankami. Na wzór włoskich pałaców renesansowych. Partner zajęły urzędy, I piętro – mieszkania króla i dworu, najwyżej ulokowano sale reprezentacyjne. Krużganki i sale malowidłami w górnych partiach ścian. W salach zawieszono też ozdobne tkaniny, król Zygmunt August ufundował komplet brukselskich bezcennych arrasów. Również stropy były malowane. Najsłynniejszy znajdował się w Sali Poselskiej, gdzie w 194 rzeźbione głowy wychylały się z kasetonów stropu (pozostało ich tylko 30). Król przyjmował tu posłów. Zygmunt Stary ufundował też przy katedrze kaplicę grobową według projektu Berrecciego, słynną kaplicę zygmuntowską – zwana „perłą renesansu ” w Polsce. Jej budowa trwała od 1519-1533 roku. Wewnętrzne ściany ufundowano na kształt antycznych bram triumfalnych (przez taką bramę dusza króla miała wejść do Królestwa Niebieskiego – symbolizuje je złota kopuła, wewnątrz pokryta gwiazdami-rozetami w kasetonach. Najstarsze, pochodzą z X wieku kaplice rozebrano wówczas prawie całkowicie i ulokowano w tym miejscu królewskie kuchnie.
W 1595 roku, za panowania Zygmunta III Wazy , północno wschodnią część zamku. Odbudował ją w nowym, wczesno barokowym stylu architekt Giovanni Trevano . W 1597 roku król o przeniesieniu stolicy do warszawy. Nastąpił wówczas kres czasów świetności Wawelu, choć nadal był tu skarbiec koronny, archiwa i sądy, odbywały się też koronacje w katedrze. Władysław IV ufundował wzgórze, mimo to w czasie najazdu szwedzkiego w 1655 roku, po bohaterskiej obronie zamku i miasta przez Stefana Czarnieckiego, nieprzyjaciel zdobył zamek. Od tego czasu na Wawelu rezydowały wojska szwedzkie, austriackie, były tu koszary, lazarety ,budowlę niszczono świadomie i przypadkiem lub przerabiano( zamurowano krużganki). W1905 roku podjęto prace badawcze i długotrwałą renowację zabudowy wzgórza, trwająca z przerwami na lata wojen prawie przez XX wiek.